Halk Edebiyatı Özellikleri ve Çeşitleri

Halk edebiyatı özellikleri nelerdir? Halk edebiyatı çeşitleri nelerdir? Halk şiirinin özellikleri, halk edebiyatı nedir? 

Halk Edebiyatı

Halk Edebiyatı Nedir?

Halk Edebiyatı divan edebiyatı ile aynı yüzyıllarda ki edebiyatın adıdır. Halk içinden yetişmiş, çoğunlukla okuma yazma bilmeyen kişilerin, saz çalıp söyledikleri şiirlerden meydana gelen sözlü bir edebiyattır. Yazılı bir edebiyat olmadığı için unutulmuş kaybolmuş, 11. Yüzyıldan 15. Yüzyıla kadar hiçbir saz şairinden eser kalmamıştır.

Halk Şiirinin Özellikleri

  • Halk şiirinin nazım birimi dörtlüktür.
  • Genellikle hece ölçüsü kullanılmıştır.
  • Genellikle yarım kafiye kullanılmıştır.
  • Dil, halkın konuştuğu Türkçe’dir. 18. Yüzyıldan sonra Divan şiirinin etkisiyle bazı şairler, Arapça ve Farsça sözcüklere de yer vermeye başlamıştır.
  • Anlatımda bir içtenlik sezilir.
  • Halk şiirinde; aşk, tabiat sevgisi, özlem, gurbet, ölüm, yiğitlik, din, kıskançlık, yaşanan zamandan yakınma temaları işlenmiştir.  
  • Tasavvufi halk şiirinde ki temalar; Allah sevgisi, peygambere bağlılık, insan severlik, Hz. Ali ve on iki imam sevgisi, dünyanın geçiciliği, nefsin kötülüğü ve ahlak değerleridir.
  • Halk edebiyatı nazım şekilleri;

Aşık edebiyatında; koşma, semai, varsağı, destan

Tekke edebiyatında; ilahi, hikmet, devriye

Anonim Halk edebiyatında; türkü, mani, ağıt, ninni kullanılmıştır.

Halk Şairlerinin Genel Özellikleri

  • Halk şairlerinin çoğu, şiirlerini saz eşliğinde söyler.
  • Halk şairleri yazıya değil, söze önem verirler.
  • Saz şairlerinin çoğu okuma yazma bilmez. Okullarda değil ustalık- çıraklık geleneğine göre yetiştirilmişlerdir.
  • Şiirlerinde genellikle iyilik, yiğitlik, mertlik, dini hikmetler konularında öğüt verirler.
  • Saz şairleri köylerinden çıkıp diyar diyar gezerler.

Halk Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Türleri

Nazım Şekli

Mısra ve kafiyenin düzen içinde birleşmesinden oluşur.

Nazım Türü

Nazım biçimlerinin konu bakımından adlandırılmasıdır.

A-) Koşmanın Özellikleri

  • Dörtlüklerle ve 11’li hece ölçüsü ile söylenir.
  • Konusu; aşk, hasret, tabiat güzellikleri gibi din dışı konulardır.
  • Dörtlük sayısı üç ile beş arasında değişir.
  • Koşma konusuna göre, Güzelleme, Koçaklama, Taşlama, Ağıt dını alır.

B-) Maninin Özellikleri

  • Tek dörtlükten oluşur.
  • Genellikle 7 hece ölçüsü ile söylenir.
  • Genellikle asıl söylenmek istenen son iki dizede söylenir.
  • Genelde a a x a uyağı ile görülür.

C-) Semainin Özellikleri

  • 8’li hece vezniyle söylenen koşmalardır.
  • Semainin konuları, aşk ve tabiat güzellikleridir.
  • Dörtlük sayısında belli bir sınır yoktur.

Ç-) Varsağının Özellikleri

  • Güney Anadolu Bölgesinde yaşayan Varsak Türkleri’nin özel bir ezgiyle söyledikleri türkülerden gelişmiş bir biçimdir.
  • 8’li hece ölçüsü ile yazılır.
  • Semaiden farkı Behey, bre, hey gibi ünlemler kullanılmasıdır.

D-) Destanın Özellikleri

  • Genellikle kahramanlık olayları ele alınır.
  • Doğal efetleri, kıtlık, hastalık gibi olayları anlatan destanların yanında züğürtlük, dalkavukluk gibi konuları işleyen mizahi destanlarda vardır.

Halk Edebiyatı Çeşitleri

Halk edebiyatı 3 kısımdan oluşur. Bunlar;

  • Dindışı Halk (Aşık) Edebiyatı
  • Dini Halk (Tekke) Edebiyatı
  • Anonim Halk Edebiyatı

a-) Aşık Edebiyatı

  • Aşık adı verilen halk şairleri tarafından oluşturulur.
  • Aşıklar okumaz yazma bilmezler. Sözlerini sazla çalıp söylerler.
  • Usta ve çırak geleneği vardır.

Aşık Edebiyatının Nazım Şekli

  • Koşma
  • Semai
  • Varsağı
  • Destan

Aşık Edebiyatı Konuları

  • Güzelleme
  • Taşlama
  • Koçaklama
  • Ağıt

Aşık Edebiyatı Şairleri

16. yüzyıl: Öksüz, Hayati, Bahşi, Çırpanl Hüseyni, Karacaoğlan

17. yüzyıl: Aşık Ömer, Gevheri, Kayıkçı Kul Mustafa, Kuloğlu, Katibi, Köroğlu

18. yüzyıl: Ressam Levni, Aşık Halil, Aşık Vartan

19. yüzyıl: Dertli, Dadalöğlu, Erzurumlu Emrah, Bayburtlu Zihni, Seyrani, Ruhsati

20. yüzyıl: Aşık Veysel, Kağızmanlı Hıfzı, Yusufelili Huzuri

b-) Tekke Edebiyatı

Tasavvuf, İslam’a dayanan bir inanç sistemidir. Mutasavvuflar, görüşlerini ayet ve hadislere dayandırarak Allah’ın hoşnutluğunu kazanmayı, Allah’a büyük bir aşkla bağlı olmayı, ona ulaşmak tan başka bir amaca sahip olmamayı ve bu görüşlerine uygun yaşayış biçimi benimsemiştir.

Hece ve aruz ölçüsü kullanmışlardır.

Tekke Edebiyatı Nazım Türleri

Devriye

İnsanın ruhlar aleminden gelip tekrar oraya döneceğini anlatan şiirlerdir.

Şathiye

Görünüşte dini duygu ve düşüncelerle alay ediyormuş hissi veren, ancak derin anlamları olan şiirlerdir.

İlahi

  • Allah’ı övmek, Allah’a yalvarmak için yazılan şiirlerdir.
  • Bektaşi şairlerin yazdıkları şiirlere Nefes denir.
  • Alevi şairlerin yazdığı şiirlere Deme denir.
  • Genellikle 8’li hece ile söylenir.

Hikmet

  • Dini şiirler.
  • Ahmet Yesevi’nin şiirlerine verilen isimdir.
  • Hece vezni ile yazılır.

Nutuk

Pirlerin ve mürşitlerin tarikata yeni giren dervişlere, tarikat derecelerini ve adabını öğretmek için söyledikleri şiirlerdir.

Tekke Edebiyatı Şairleri

  • Hoca Ahmet Yesevi (Divan-ı Hikmet)
  • Yunus Emre (Risalet-ün Nushiye)
  • Hacı Bektaş-ı Veli (Makalat)
  • Hacı Bayram-ı Veli
  • Aşık Paşa (Garipname)
  • Eşrefoğlu Rumi (Müzekkin Nüfus)
  • Kaygusuz Abdal (Kitab-ı Miglate)
  • Pir Sultan Abdal ( Nefe, Sarı Tanbura)
  • Erzurumlu İbrahim Hakkı (Marifetname)

c-) Anonim Halk Edebiyatı

Anonim, söyleyeni belli olmayan demektir. Anonim Halk Edebiyatına, şiir, bilmece, atasözü, halk hikayeleri, masallar, destanlar, seyirlik oyunlar bu edebiyata girer.

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Şekilleri

Mani

  • Halk şiirinde, en küçük nazım biçimidir.
  • 7 hece ve 4 dizeden oluşur.
  • Birinci, ikinci ve dördüncü dizeler kafiyeli, üçüncü dize ise serbesttir.
  • aaxa şeklindedir.
  • Konu bakımından fazladır.

Türkü

  • Çeşitli ezgilerle söylenen bir anonim halk şiiri nazım biçimidir.
  • Halk edebiyatının en zengin türüdür.
  • Genellikle aşk ve tabiat konuları işlenir. Bunların yanında yiğitlik ve savaş konularını işleyen türküler de bulunmaktadır.
  • Kafiye bakımından destanlara benzemektedir.
  • Türkülerde değişmeden tekrarlanan bölümlere kavuştak, değişen bölümlere bent denir.

Ağıt

  • Ölen kişinin ardından duyulan acı dile getirilir.
  • Ağıtın, İslam öncesi Türk edebiyatında sagu, Divan edebiyatının da ise mersiyedir.  
  • Ağıt dörtlüklerle söylenir.
  • Koşam gibi kafiyelenir.

 






Gelen Aramalar: halk edebiyatı türleri,halk şairlerinin ozellikleri,halk edebiyatının türleri,halk edebiyatı çeşitleri,halk şairlerinin ortak özellikleri,halk şiirinin çeşitleri,halk edebiyatı özellikleri,halk şiiri türleri,halk edebiyatının çeşitleri,halk edebiyatı türleri nelerdir

Tags: , , ,

Yorumlarınız Bizim İçin Değerli